VĂN HOÁ
GIÁO DỤC
MÔI TRƯỜNG-KỸ THUẬT
Bánh nguội
Phân loại rác: Thay đổi một thói quen cũ
Exercise 134 - Raising Cecily (1)
Bạn tôi điên cái đầu vì ... ÔNG CỐ VẤN
Bài 134 - Nuôi nấng Cecily (1)
Hỏi đáp về Môi trường (3)
Đạp nước (4) - Treading water (4)
Số lượt truy cập
4238117
Số người đang xem
27


MÔI TRƯỜNG-KỸ THUẬT > Vì Một Môi trường Xanh > Giải pháp Xanh >


Lồng ghép "Mua sắm xanh" vào chương trình dán nhãn sinh thái


Lê Hoàng Lan

Hội bảo vệ Thiên nhiên & Môi trường Việt Nam




1. Mua sắm xanh là gì?


Phát triển bền vững bao gồm 2 nội dung: sản xuất bền vững và tiêu dùng bền vững. Để thực hiện tiêu dùng bền vững trước tiên cần phải sử dụng các “sản phẩm và dịch vụ thân thiện môi trường”.

Sản phẩm/dịch vụ thân thiện môi trường là sản phẩm/dịch vụ có các đặc điểm:

- tiết kiệm năng lượng và nước trong quá trình sản xuất và tiêu dùng;
- không hoặc ít phát sinh chất thải và rò rỉ các chất ô nhiễm;
- được sản xuất từ nguyên liệu tái chế và và có thể tái sử dụng;
- sử dụng năng lượng tái tạo (nhiên liệu sinh học, năng lượng gió và năng lượng mặt trời) trong quá trình sản xuất và tiêu dùng;
- có thể linh hoạt sử dụng nhiều nhiên liệu khác nhau (đặc biệt đối với các phương tiện giao thông);
- không hoặc ít sử dụng hoá chất nguy hại, vật liệu phóng xạ và chế phẩm sinh học nguy hại.

So với những sản phẩm và dịch vụ cùng loại khác, sản phẩm và dịch vụ thân thiện môi trường sẽ có tác động ít nhất đến môi trường và sức khỏe con người .

“Mua sắm xanh” – “green purchasing” (hay còn gọi là “mua sắm sinh thái” – “eco-purchasing”) là thuật ngữ được sử dụng để chỉ việc mua sắm các sản phẩm và dịch vụ thân thiện môi trường. Đó là việc xem xét, cân nhắc các vấn đề môi trường đồng thời với việc xem xét, cân nhắc những tiêu chí về giá cả và hiệu quả sử dụng khi quyết định mua sắm, sao cho giảm thiểu được nhiều nhất tác động tới sức khoẻ và môi trường. Việc cân nhắc này có thể nhằm vào 1 hay tất cả tác động môi trường bất lợi trong toàn bộ vòng đời của chúng (bao gồm sản xuất, vận chuyển, sử dụng và tái sinh hoặc thải bỏ).

Mua sắm xanh có những lợi ích sau đây:

- Nâng cao độ an toàn và sức khỏe cho công nhân và cộng đồng
- Giảm thiểu sử dụng năng lượng và tài nguyên thiên nhiên
- Phát triển các sản phẩm mới, thân thiện với môi trường hơn
- Kích thích hình thành thị trường mới đối với vật liệu tái chế và gia tăng việc làm.
- Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường
- Tiết kiệm chi phí mua sắm và sử dụng
- Tuân thủ các quy định pháp luật về môi trường do mua các sản phẩm/dịch vụ xanh sẽ giảm nguy cơ thải các hóa chất độc hại vào đất, không khí và nước.

Như vậy: Quyêt định mua sắm xanh = Quyết định kinh tế + Quyết định môi trường

Phát triển mua sắm xanh sẽ kích thích tăng số lượng và chất lượng các sản phẩm và dịch vụ thân thiện môi trường. Mua sắm xanh sẽ thúc đẩy quá trình tái chế các chất thải, từ việc thu gom, phân loại cho tới sản xuất và phát triển thị trường sử dụng các sản phẩm tái chế, vì thế không chỉ làm người tiêu dùng (bao gồm cả tổ chức và cá nhân) tiết kiệm được tiền bạc mà còn góp phần bảo vệ môi trường của chúng ta sạch và an toàn hơn.

2. Các nguyên tắc chung của mua sắm xanh

Ngăn ngừa ô nhiễm

- Giảm phát thải chất thải rắn
- Giảm phát sinh nước thải, khí thải và các độc tố
- Ngăn ngừa dịch chuyển hoặc lan truyền ô nhiễm từ thành phần môi trường này sang thành phần môi trường khác.
- Bao hàm cả “giảm thiểu tại nguồn” và “giảm thiểu phát thải”, tức là ngăn chặn việc phát sinh chất thải hơn là quản lý chất thải sau khi chúng phát sinh.

Đánh giá vòng đời

- Quan tâm đến các chi phí ngoài giá thành mua sản phẩm
- Cân nhắc chi phí và các tác động môi trường trong vòng đời của sản phẩm/dịch vụ (bao gồm: khai thác nguyên liệu thô, sản xuất, đóng gói, vận chuyển, tiêu thụ năng lượng, sử dụng, thải bỏ)

Hiệu quả sử dụng tài nguyên

- Ưu tiên lựa chọn các sản phẩm tiết kiệm nước và năng lượng, có thể tái chế và tái sử dụng
- Sử dụng hợp lý, bền vững tài nguyên thiên nhiên

3. Các tiêu chí xác định sản phẩm/dịch vụ “xanh”

Một sản phẩm được thiết kế và sản xuất với một vài đặc điểm thân thiện môi trường vẫn có thể không đáp ứng yêu cầu mua sắm xanh. Như vậy cần đánh giá sản phẩm theo nhiều thuộc tính khác nhau. Thực tế có thể áp dụng các công cụ xác định và dán nhãn sinh thái cho các sản phẩm/dịch vụ để xác định các đặc điểm xanh của sản phẩm/dịch vụ, như trong bảng sau đây:

Bảng 1. Một số đặc điểm thân thiện môi trường cơ bản của sản phẩm/dịch vụ

Sản phẩm/

dịch vụ

Ngăn ngừa

ô nhiễm

Vòng đời

Hiệu suất

sử dụng tài nguyên

Lựa chọn các nguyên liệu

Không độc hại, dễ phân huỷ sinh học, nguồn gốc sinh thái

Nguyên liệu tái sinh, tái sử dụng, tái tạo

Tiêu thụ ít nước và năng lượng, có sử dụng nguyên liệu tái sinh

Vận chuyển

Sử dụng nhiên liệu không có nguồn gôc dầu mỏ, sản xuất tại chỗ

Chi phí quản lý và hành chính

Sử dụng nguyên liệu tại chỗ, nếu cần thì vận chuyển bằng đường sắt hoặc thuyền tải trọng lớn

Sản xuất

Áp dụng công nghệ tốt nhất có thể (BAT), cải tiến liên tục

Hệ thống quản lý môi trường, tuân thủ tiêu chuẩn môi trường

Giảm thiểu chất thải

Đóng gói

Không đóng gói hoặc đóng gói bằng bao bì có thể tái sử dụng

Không đòi hỏi quản lý đặc biệt

Bao bì mỏng, sử dụng vật liệu tái chế

Sử dụng sản phẩm

Dễ sửa chữa, có thể tái sử dụng, chất lượng tốt, an toàn, không ô nhiễm

Tuổi thọ cao, bền, có thể tái sử dụng

Nhu cầu năng lượng thấp, dễ vận hành đạt hiệu quả cao

Kết thúc vòng đời

Tái sử dụng, ít sự cố

Dễ phân huỷ (không cần thiết theo dõi, quản lý trong thời gian dài

Sử dụng được nhiều loại nhiên liệu

 

4. Kinh nghiệm của các nước về mua sắm xanh

Hiện nay đã có rất nhiều nước trên thế giới ban hành văn bản pháp quy (Luật, Nghị định, chính sách) về mua sắm xanh. Tại các nước phát triển như Mỹ, Nhật và một số quốc gia Châu Âu, nhiều công ty còn ban hành quy định và hướng dẫn riêng về mua sắm xanh đối với các nguyên liệu, thiết bị sản xuất và thiết bị văn phòng. Mạng lưới mua sắm xanh quốc tế (International Green Purchasing Network – IGPN) đã được thành lập nhằm thúc đẩy mua sắm xanh trên toàn cầu  bằng cách liên kết các tổ chức thực hiện mua sắm xanh vì mục tiêu sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Thực tế ở tất cả các nước cho thấy, để thực hiện mua sắm xanh và phát triển xã hội tiêu dùng bền vững, Chính phủ cần phải xây dựng và ban hành chính sách, cơ chế về mua sắm xanh và thử nghiệm triển khai trước hết ở văn phòng các cơ quan Chính phủ. Dưới đây xin tóm tắt kinh nghiệm xây dựng và thực hiện chính sách mua sắm xanh của Trung Quốc và các nước ASEAN.

Trung Quốc

Hiện nay Trung Quốc chưa ban hành “Luật Mua sắm xanh”, tuy nhiên tại Điều 9 của Luật Mua sắm công có quy định “Mua sắm công cần thiết hỗ trợ nền kinh tế quốc gia và các mục tiêu phát triển xã hội, kể cả bảo vệ môi trường, hỗ trợ các khu vực thiểu số và kém phát triển, thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ,…”. Ý nghĩa của “bảo vệ môi trường” trong điều nêu trên được giải thích là “Mua sắm công cần phải hỗ trợ cải thiện môi trường trong quá trình sản xuất, và Chính phủ cần phải mua sắm các sản phẩm phù hợp với yêu cầu bảo vệ môi trường”

Chính phủ Trung Quốc đang thực hiện dự án “Xây dựng xã hội thân thiện môi trường” như một nội dung quan trọng của “Kế hoạch 5 năm lần thứ 11”, trong đó sẽ ban hành một loạt các chính sách thúc đẩy mua sắm xanh. Chính phủ đã ban hành một số chỉ đạo về “Thúc đẩy phát triển nền kinh tế tái sử dụng” vào năm 2005, trong đó mục 5 nêu rõ “về tiêu dùng, cần khuyến khích các phương pháp mới nhằm tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường, tăng cường sử dụng các sản phẩm được dán nhãn tiết kiệm nước, nhãn tiết kiệm và sử dụng năng lượng có hiệu quả, nhãn môi trường, nhãn thực phẩm xanh và thực phẩm hữu cơ xanh, giảm sử dụng các sản phẩm dùng nhiều bao bì và sản phẩm chỉ dùng 1 lần. Tất cả các cơ quan Chính phủ đều phải thực hiện mua sắm xanh”.

Chính phủ đã ban hành Quyết định về “Áp dụng quan điểm khoa học và phát triển vào việc thúc đấy bảo vệ môi trường” vào tháng 2/2006, trong đó có Điều 9-“Đẩy mạnh phát triển nền kinh tế tái sử dụng” nhấn mạnh “cần thúc đẩy phương thức tiêu dùng thân thiện môi trường, thực hiện dán nhãn môi trường, cấp giấy phép môi trường và hệ thống mua sắm xanh, phát triển hệ thống cung cấp nguyên liệu tái chế”.
Trung Quốc đã và đang thực hiện mua sắm xanh ở một số địa phương, ban hành một số văn bản liên quan, bao gồm danh mục các sản phẩm/dịch vụ thân thiện môi trường, các hướng dẫn kỹ thuật và một số tiêu chí thực hiện mua sắm xanh.

Tại tỉnh Qingdao, Sở Tài chính và Sở Bảo vệ môi trường đã ban hành danh mục các sản phẩm “xanh” , trong đó đưa ra các điều kiện công nghệ, dịch vụ, sản xuất mà các sản phẩm/dịch vụ “xanh” cần tuân thủ. Để thúc đẩy nền kinh tế tái sử dụng và phát triển sản xuất sạch theo hướng lành mạnh, chính quyền địa phương khuyến khích áp dụng mua sắm xanh và tiêu thụ xanh; xây dựng chính sách sản xuất và mua sắm công thân thiện môi trường trong các tổ chức chính phủ, các doanh nghiệp và toàn xã hội; ban hành danh mục các sản phẩm thân thiện môi trường; xây dựng Website về mua sắm xanh. Sở Bảo vệ môi trường Quingdao có trách nhiệm cập nhật Website này và giám sát việc thực hiện mua sắm theo danh mục các sản phẩm thân thiện môi trường đã ban hành.

Tại tỉnh Guizhou, năm 2004 Hội đồng nhân dân đã ban hành Sắc lệnh về “Xây dựng nền kinh tế tái sử dụng và thành phố sinh thái ở Guiyang (thủ phủ của Guizhou)”, trong đó Điều 25 quy định”chính quyền các cấp cần đẩy mạnh khuyến khích mua sắm xanh, phát triển mạnh hệ thống thị trường xanh, ủng hộ và phát triển mua sắm xanh và tiêu dùng bền vững”. Theo Sắc lệnh này, mỗi đơn vị hành chính sự nghiệp (sử dụng ngân sách nhà nước) cần phải thực hiện mua sắm xanh từ năm 2006.

Đặc biệt, với quan điểm “Olympic xanh” phải là một nội dung quan trọng của Thế vận hội Olympic 2008, việc khuyến khích và thúc đẩy việc mua sắm các sản phẩm và dịch vụ thân thiện môi trường tại Olympic được coi là cơ hội tốt để xây dựng nền tảng thúc đẩy thực hiện mua sắm xanh cho Trung Quốc. Uỷ ban Olympic Bắc Kinh đã xuất bản cẩm nang “Hướng dẫn mua sắm xanh” để biến Thế vận hội Olympic 2008 thành Thế vận hội sử dụng các sản phẩm/dịch vụ thân thiện môi trường.

Các nước ASEAN

Hiện nay, các nước ASEAN chưa ban hành luật riêng về mua sắm xanh, tuy nhiên Chính phủ nhiều nước đã có chính sách khuyến khích thúc đẩy phát triển tiêu dùng bền vững và nền kinh tế tái sử dụng. Bước khởi động của việc phát triển mua sắm xanh là thực hiện 3R (tái sử dụng (reuse), giảm thiểu (reduce) và tái chế (recycle)) và dán nhãn sinh thái

Ở Malaysia, việc tái chế mới chỉ tập trung vào 4 đối tượng: giấy, thuỷ tinh, nhôm và nhựa. Việc phân loại rác thải được thực hiện tại nguồn: thuỷ tinh thu gom vào thùng nâu; nhôm và nhựa vào thùng da cam; và giấy vào thùng xanh. Malaysia đã thực hiện dán nhãn sinh thái đối với 4 loại sản phẩm: bao bì bằng chất dẻo không độc và dễ phân huỷ; chất tẩy rửa dễ phân huỷ; thiết bị điện tử và điện dân dụng không có các chất nguy hại; giấy tái chế.

Indonesia đã có nhiều cố gắng trong việc xây dựng nền kinh tế tái sử dụng, tuy nhiên chưa có phương thức thu gom chất thải và tái chế một cách hệ thống và chính quy, thường chỉ thông qua đội quân nhặt rác (chủ yếu là nhôm) ở các bãi rác. Chính phủ Indonesia đã thực hiện dán nhãn sinh thái cho 3 loại sản phẩm là: giấy in báo, bột giặt, hàng dệt may.

Chính phủ Philippines đã ban hành các chính sách liên quan đến tái chế, dán nhãn sinh thái, giảm thiểu chất thải, bảo tồn thiên nhiên. Tương tự, Thailand có chính sách tái chế, giảm thiểu chất thải, hệ thống Nhãn Xanh và nhãn sinh thái; còn ở Singapore đã thực hiện dán nhãn sinh thái cho các thiết bị điện, khuyến khích sử dụng xe cộ xanh và nhãn Xanh Singapore.

Chương trình nhãn sinh thái của Philippines (với logo “Green Choice Philippines”) được thực hiện nhằm giới thiệu các sản phẩm “xanh”. Logo “Green Choise Philippines” định hướng người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm thân thiện môi trường, tăng nhu cầu về các loại sản phẩm này và vì thế khuyến khích các nhà sản xuất sử dụng quá trình sản xuất và cung cấp dịch vụ ít gây tác hại đến môi trường.

Ở Thailand hệ thống Nhãn Xanh được “Hội đồng Doanh nhân Thailand vì sự phát triển bền vững” khởi xướng từ năm 1993, sau đó được Bộ Công nghiệp và Viện Môi trường phối hợp phát động vào 8/1994. Năm 2005, Chính phủ ban hành chính sách yêu cầu các cơ quan Chính phủ đi đầu trong việc thực hiện mua sắm xanh và chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan chịu trách nhiệm ban hành các cơ chế thực hiện chính sách này. Cục Kiểm soát ô nhiễm Thailand đã tiến hành các nghiên cứu xây dựng các tiêu chí về sản phẩm xanh, trước mắt đối với 5 loại hình sản phẩm và 2 loại hình dịch vụ. Theo kế hoạch, trong tài khóa 2006, Cục Kiểm soát ô nhiễm đã tiến hành thử nghiệm các thủ tục thực hiện mua sắm xanh và soạn thảo sổ tay hướng dẫn mua sắm xanh cho các cơ quan chính phủ. Một hệ thống cơ sở dữ liệu về các sản phẩm và dịch vụ xanh được Cục Kiểm soát ô nhiễm xây dựng nhằm hỗ trợ các cơ quan chính phủ thực hiện mua sắm xanh. Dự kiến Chính phủ sẽ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về mua sắm xanh, theo đó tất cả các cơ quan trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường Thailand sẽ thực hiện mua sắm xanh trong tài khóa 2007 và từ năm 2008, tất cả các Bộ, ngành trực thuộc chính phủ phải thực hiện chính sách này.

Một số sáng kiến được thực hiện ở Singapore là: kế hoạch Xanh (chính phủ đánh thuế ưu đãi đối với các ngành công nghiệp tham gia hệ thống tái chế), hệ thống Nhãn Xanh đối với 32 loại sản phẩm; giảm thuế đối với các nhà sản xuất hoặc nhập khẩu xe cộ thân thiện môi trường.

5. Đề xuất một số hành động đầu tiên xây dựng chính sách khuyến khích mua sắm xanh ở Việt Nam

Hiện nay Việt Nam đang bước đầu xây dựng và thử nghiệm thực hiện chương trình dán nhãn sinh thái. Như đã trình bày ở trên, giữa nhãn sinh thái và mua sắm xanh có mối quan hệ khăng khít với nhau, vì vậy để định hướng hình thành xã hội tiêu thụ bền vững như một nội dung quan trọng của phát triển bền vững, nên chăng lồng ghép thử nghiệm một vài nội dung ban đầu của mua sắm xanh vào chương trình dán nhãn sinh thái, ví dụ:

- Xây dựng tiêu chí xác định sản phẩm/dịch vụ thân thiện môi trường
- Xây dựng hướng dẫn mua sắm xanh trong các văn phòng
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Tomoo Machiba, Martin Herrndorf, Michael Kuhndt, Center on sustainable consumption and production – Green Purchasing in Japan, 5/2007
2. Environmental Certification Center of SEPA, China - Legislation and Situation of The Green Public Purchasing in China, 2006
3. Commission of the European Communities – Buying Green! A Handbook on environmental public procurement, 8/2004
4. Julie Shannon, US Environmental Protection Agency - "International Green Purchasing Networks: US Role", The 1st International Conference on Green Purchasing in Sendai (Japan), October 7, 2004
5. Lee Kiyau Loo, Green Purchasing Network Malaysia - "Green Purchasing in ASEAN - The Role of Government", The 1st International Conference on Green Purchasing in Sendai (Japan), October 7, 2004
 
Tạp chí Bảo Vệ Môi trường số 11/2007
 
 
Bình luận
Thứ bảy, ngày 25/11/2017
THÁM TỬ CÒ TRẮNG
Vì Một Môi trường Xanh
Tin môi trường
Vấn đề ô nhiễm
Hỏi đáp về Môi trường
Giải pháp Xanh
Dự án Môi trường
Công nghiệp Dầu khí
Hóa Môi trường Biển
Bánh nóng
Models - Mẫu
Food Photography
Brownies
Photoshop
Photo Collection
Technics - Tips
Lifestreet
Landscape
Portrait